Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Zdecydowanie większe wysiłki i nakłady należy skierować na ich kompleksową rehabilitację tzn. precyzyjną ocenę stanu zdrowia i funkcjonowania, rehabilitację medyczną i psychologiczną, podnoszenie poziomu kompetencji społecznych i ogólnych.

Zacznijmy od studium przypadków

Przypadek I

Ewelina, lat 28, jest osobą chorującą psychicznie. Od dłuższego czasu nie mogła znaleźć pracy. Była więc modelowym przypadkiem beneficjenta dla stowarzyszenia, które w ramach programu Unii Europejskiej wspiera niepełnosprawnych w poszukiwaniu pracy. Jednym z etapów projektu wsparcia był staż u pracodawcy. Ewelina rozpoczęła go na stanowisku pracownika biurowego.

Niestety pracodawca nie otrzymał niezbędnych informacji dotyczących specyfiki jej niepełnosprawności. Brak takich informacji okazał się decydujący dla dalszych losów stażu.

Pracodawca nieprzygotowany do współpracy z osobą chorującą psychicznie, nieświadomie doprowadził do sytuacji, w której psychicznie chorująca stażystka, w trzecim dniu stażu przyszła do niego i oświadczyła, że musi się zwolnić, gdyż od urodzenia cierpi na depresję i nie jest w stanie wytrzymać psychicznie uwag kierowanych pod jej adresem przez bezpośredniego przełożonego.

Przypadek II

Patryk, lat 30, posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Ma lekkie upośledzenie umysłowe. Również on znalazł się na liście stażystów. Atutem Patryka był fakt, że ukończył on technikum informatyczne.

Niestety także w jego przypadku pracodawca nie posiadał informacji związanych ze specyficznymi warunkami funkcjonowania zawodowego Patryka. Pomimo tego, że Patryk był bardzo chętny do wykonywania zleconych mu prac, wykazywał się aktywnością i kreatywnością, niestety okazało się, że cechą funkcjonowania zawodowego są w jego przypadku częste zaniki pamięci. To znacznie utrudniało zapamiętywanie zakresu zleconych Patrykowi zadań pracowniczych, w konsekwencji zmuszało pracodawcę do nadzwyczajnej aktywności w przypominaniu Patrykowi zakresu zadań do wykonania lub poprawiania źle wykonanych poleceń.

Stworzenie systemu zatrudnienia chronionego jest niezbędne i pilnie potrzebne

Przytoczone powyżej autentyczne przykłady ilustrują dość typowe przypadki młodych osób z niepełnosprawnością, które decydują się na podjęcie pracy. Na skutek niewłaściwie realizowanego procesu przygotowania do zatrudnienia, wysiłki te kończą się często porażką osoby niepełnosprawnej, a w szerszym wymiarze także porażką systemu rehabilitacji i zatrudnienia osób niepełnosprawnych – porażką, która w znacznym stopniu jest efektem braku przygotowania zarówno pracownika, jak i pracodawcy do radzenia sobie z takimi sytuacjami.

Z myślą o tej grupie winna powstać sieć na nowo zdefiniowanych Zakładów Zatrudnienia Chronionego, zorientowanych na kompleksowe przygotowanie najciężej poszkodowanych osób niepełnosprawnych do podjęcia stabilnego zatrudnienia.

Przygotowanie to powinno polegać na:

  • po pierwsze – dokładnym zdiagnozowaniu stanu zdrowia, funkcjonowania i określeniu posiadanych kompetencji i kwalifikacji zawodowych, a także potencjału do samodzielnego funkcjonowania,
  • po drugie – budowaniu i rozwijaniu w pracy i poprzez pracę zdolności do pełnienia społecznej roli pracownika, przygotowaniu do wykonywania obowiązków uwzględniających uwarunkowania osobowościowe, mentalne i zdrowotne osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Zakład Zatrudnienia Chronionego powinien dysponować całą grupą specjalistów (doradca zawodowy, psycholog, doradca ds. rehabilitacji kompleksowej), posiadać kontakt z grupą specjalistów gotowych do współpracy w zakresie realizacji procesu rehabilitacji kompleksowej. Na bazie dokonanej oceny zespół specjalistów powinien przygotować, a Zakład Zatrudnienia Chronionego wdrożyć indywidualny program rozwoju zawodowego (kompleksowego) przygotowujący pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności do pracy w integracyjnym środowisku.

Stworzenie systemu zatrudnienia chronionego jest niezbędne i pilnie potrzebne. Jak wynika z analizy danych z PUP-ów, wyczerpały się tzw. proste zasoby osób z orzeczeniem o niepełnosprawności gotowych do podjęcia pracy bez konieczności gruntownego przygotowania.

Większość zarejestrowanych osób niepełnosprawnych to długotrwale bezrobotni posiadający wskazanie do specjalistycznych, a poprzez to kompleksowych i często długotrwałych działań umożliwiających im powrót na rynek pracy. Ich osobista sytuacja wymaga zdecydowanie odmiennego, indywidualnego podejścia.

Trzeba też uzmysłowić sobie fakt, że aby osiągnąć wzrost wskaźnika aktywizacji zawodowej potrzebne są rozwiązania systemowe, choćby w postaci nowego systemu zatrudnienia chronionego. Programy pilotażowe, chociaż mogą okazać się pożyteczne i wpłynąć na poprawę sytuacji, z pewnością nie przyniosą długotrwałego efektu.

Powstanie takiego systemu musi przede wszystkim wynikać z założeń polityki społecznej w zakresie zabezpieczenia społecznego. Państwo musi zrozumieć, że bez systemu przygotowującego osoby niepełnosprawne do wejścia na rynek pracy, osiągnięcie znaczącego wzrostu wskaźnika aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych jest nierealne. Niestety, mimo wielokrotnych postulatów ze strony społecznej, nie widać konkretnych działań zmierzających do szybkiego zreformowania systemu zatrudnienia chronionego.

dr Marek Łukomski
Platforma Integracji Osób Niepełnosprawnych