Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Termin "nerwica" został wprowadzony do użytku przez W. Cullena i początkowo oznaczał wszystkie zaburzenia układu nerwowego. Z czasem jednak zawężono zakres tego pojęcia i zaczęło ono oznaczać zaburzenia psychiczne, które nie mają podłoża organicznego i dotyczą przede wszystkim procesów emocjonalnych. Nerwice można więc zaliczyć do chorób reaktywnych, czyli nie mających u podstaw uszkodzenia organizmu, a uraz psychiczny.Przy czym uraz oznacza tu różnorodne trudne sytuacje życiowe, z którymi chory mógł mieć do czynienia.

W 1962 r Amerykańska Komisja do Rozwoju Psychoterapii zdefiniowała nerwicę jako "rezultat podświadomych konfliktów polegających na niezaspokojonych potrzebach,( seksualnych, agresywnych), które, choc stłumione, pozostają żywe." Erich Fromm uważał,że powodem nerwicy jest konflikt między potrzebą przynależności i bycia z innymi a potrzebą niezależności i ndywidualizacji. Karen Horney z kolei zakłądała, ze nerwica to wynik sytuacji społęcznej wynikającej z życia w cywilizacji, zaś podstawowym czynnikiem sprawczym nerwicy jest lęk. Antoni Kępiński z kolei pisał o nerwicy jako bólu psychicznym skierowanym do wewnątrz i powodującym cierpienie pacjenta. Według teorii psychoanalitycznych zródłem objawów nerwicowych są stłumione, nierozwiązane konflikty wewnętrzne, zaś objawy choroby są wynikiem bezskutecznej walki z lękiem, który wynika z nieuświadomionych konfliktów. Zwolennicy teorii uczenia się z kolei uważają, ze objawy nerwicy to efekt wadliwego procesu uczenia się, czyli wyuczone reakcje, pojawiające się w określonych sytuacjach w wyniku procesu warunkowania.

W koncepcji poznawczej nerwice wynikają z lęku i napięcia, przeżywanego przez ludzi w sytuacji, gdy nie mogą poradzić sobie ze swoimi trudnościami życiowymi.

Nerwica to zaurzenie psychiczne, cechujące się występowaniem lęku, przewlekłego lub pojawiającego się napadowo, bez wyraznej przyczyny. Osoba przeżywająca lęk odczuwa niejasne zagrożenie połączone z napięciem, niepokojem, a nawet paniką. Towarzyszy temu poczucie stałego znużenia, nadmierna pobudliwość nerwowa, trudności w kontrolowaniu emocji, nadwrażliwość na bodzce zewnętrzne, poczucie niskiej wartości oraz często zaburzenia snu. W chorobie występuje także szereg objawów somatycznych, takich jak: przyspieszone tętno, kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, bóle i zawroty głowy, nadmierne napięcie mięśniowe. Oprócz zaburzeń snu pojawiają się również problemy z pamięcią, koncentracją, dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz krążenia.  Objawy fizyczne i psychiczne wpływają na siebie, nasilając się wzajemnie. Czynnikiem wywołującym zaburzenie o charakterze nerwicowym może być konflikt emocjonalny, niepowodzenie uczuciowe, problemy zawodowe lub rodzinne.

Najszerszą grupą zaburzeń nerwicowych są zaburzenia lekowe. Cechują się one przede wszystkim nasilonym występowaniem uczucia lęku oraz objawów somatycznych, towarzyszących tej emocji.

Wśród najczęściej spotykanych zaburzeń lękowych wyróżnia się:

  • Fobie ( społeczna, agorafobia, prosta), zespół paniki, zespół lęku uogólnionego i zaburzenie obsesyjno-kompulsywne.
  • Agorafobia to lęk przed byciem pozostawionym samemu sobie lub znalezieniem się w sytuacji w miejscu publicznym, z którego ucieczka jest trudna lub w którym nie będzie można szybko znalezć pomocy w razie nagłych, zagrażających wydarzeń.
  • Fobia społeczna polega na odczuwaniu silnego lęku w sytuacjach ekspozycji społecznej, narażenia na ocenę ze strony innych ludzi. Ludzie cierpiący na tę postać fobii unikają publicznych wystąpień oraz obcowania w grupie w obawie przed zawstydzeniem i upokorzeniem.
  • Fobie specyficzne cechują się nieuzasadnionym lękiem wywołanym konkretnym bodzcem lub sytuacją, a nawet samym ich wyobrażeniem. Osoba chora unika  obecności tych bodzców, reaguje na nie silnym lękiem lub atakiem paniki. Lęk fobiczny może pojawić się na samą myśl o zagrożeniu, w postaci kołatania serca, omdlenia, lęku przed śmiercią czy utratą zdrowia psychicznego. W stanach nasilenia się objawów chory może nawet przez lata nie opuszczać swojego domu w obawie przed niebezpieczeństwem.

Przykładami fobii są;

  • - arachnofobia - lęk przed pająkami
  • - klaustrofobia - lęk przed zamknięciem w ciasnym pomieszczeniu
  • - aichmofobia - lęk przed skaleczeniem
  • - keraunofobia - lęk przed piorunami
  • - tanatofobia - lęk przed śmiercią
  • - dromofobia - lęk przed podróżami
  • - erytrofobia - lęk przed zaczerwienieniem się
  • - insektofobia - lęk przed owadami
  • - mysofobia - lęk przed pobrudzeniem się
  • - ksenofobia - lęk przed obcymi ludzmi
  • - rodentofobia - lęk przed gryzoniami
  • - monofobia - lęk przed pozostaniem w samotności


W zespole paniki chory doświadcza powtarzających się, nieprzewidywalnych ataków lęku. W zespole lęku uogólnionego występuje ciągłe pobudzenie fizjologiczne wywołane stale przeżywanym bezpodstawnie niepokojem. Lęk pojawia się przez większą część dnia, towarzyszy mu bezradność, poczucie osaczenia, napięcie mięśni, zaburzenia snu i koncentracji uwagi.

Zaburzenie obsesyjno - kompulsywne (zespół natręctw)odznacza się występowaniem kompulsji - powtarzających się czynności przymusowych (zbyt częste mycie rąk itd) oraz obsesji, uporczywie nawracających myśli, obrazów odbieranych przez chorego jako niepożądane, a także wywołujących złe samopoczucie. Zaburzenie to ma charakter chroniczny i znacząco utrudnia choremu codzienne funkcjonowanie. Leczenie jest długotrwałe, a około 50% objawów utrzymuje się, choć często w małym nasileniu, nawet po zakończeniu leczenia.  W 50% przypadków początki choroby pojawiają się około 15 roku życia, a w wieku 25 lat u ponad połowy pacjentów można już łatwo stwierdzić objawy chorobowe. Choroba występuje u 2,5% populacji. Najczęściej występujące objawy dotyczą:

  • - nadmiernie częstego mycia się
  • - kontrolowania, ciągłego sprawdzania np. rzeczy
  • - poczucia życia w grzechu, nieczystości
  • - nieustannego liczenia, organizowania czynności
  • - przymusowego zbierania rzeczy

 

Najczęściej występujące w przebiegu choroby obsesje dotyczą zabrudzenia, przemocy, nadmiernej sumienności oraz samooskarżania. Mogą to być np. myśli bluzniercze, katastroficzne lub dotyczące wykonywania jakichś sprzecznych z normami społecznymi działań. Budzą one uczucia negatywne w chorym, a próby walki z nimi są bezskuteczne. Najczęstsze czynności przymusowe to : nieustanne sprawdzanie, mycie rąk i powtarzanie czynności. Zachowania te mają zdaniem chorego uchronić go od nieszczęścia, zapobiec niebezpiecznym sytuacjom i zdarzeniom. Z czasem mogą przybierać postać złożonych i czasochłonnych  rytuałów, uniemożliwiając choremu pracę zawodową, a nawet wychodzenie z domu.

Nerwice jako zaburzenia psychiki powinny być leczone przez specjalistów – psychiatrów, psychologów lub psychoterapeutów. Najczęstszą formą terapii jest w Polsce farmakoterapia. Takie leczenie często pozwala uzyskać szybką poprawę stanu zdrowia, jednak jest jedynie objawowe, więc choroba może nawracać w różnych okresach życia. Niekiedy jednak – np. w zaburzeniu obsesyjno-kompulsywnym, farmakoterapia jest podstawową formą leczenia i powoduje u chorych trwałą poprawę zdrowia.

Kolejną wiodącą formą terapii nerwic jest psychoterapia indywidualna i grupowa, trwająca w zależności od diagnozy i wybranego nurtu teoretycznego od kilku sesji do kilku lat. Niezależnie od wybranej szkoły terapeutycznej ważne, aby pacjent otrzymał możliwość wsparcia i zrozumienia swoich objawów, a także nauczył się efektywnie funkcjonować w sytuacjach stresogennych. Często wykorzystywaną podczas sesji terapeutycznych metodą są treningi relaksacyjne. Zajęcia te służą redukcji nadmiernego napięcia i uczą panowania nad reakcjami własnego organizmu. Do głównych metod relaksacyjnych należą: Trening autogenny Schultza, trening Jacobsona, wizualizacja.

Maja Kozłowska