Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Dojrzewanie psychoseksualne jest procesem, na który rodzice i opiekunowie mają wpływ już od chwili narodzin dziecka. Osoby niepełnosprawne niezależnie od stopnia i rodzaju posiadanego deficytu nie są pozbawione potrzeb seksualnych, częściej wskutek braku fachowej wiedzy i wsparcia, nie wiedzą jak sobie z nimi radzić w sposób akceptowalny społecznie.

Proces pokwitania osób niepełnosprawnych intelektualnie przebiega w podobnym tempie jak u osób sprawnych, zmiany fizyczne występują w tej samej kolejności, co u większości młodych osób. O pewnych odstępstwach można mówić w sytuacji, gdy mamy do czynienia z osobą, której niepełnosprawność uwarunkowana jest genetycznie, czyli na przykład w zespole Downa.

Bardzo ważna w trakcie rozmów o seksualności jest tematyka zmian somatycznych, które są nieodłączną częścią procesu dojrzewania. Zdarza się, że u osób niepełnosprawnych intelektualnie, zwłaszcza w stopniu głębszym, wywołują one reakcje negatywne. Wynika to z braku rozumienia, co dzieje się z ciałem i dlaczego takie zmiany mają miejsce, na przykład pierwsza miesiączka traktowana jest jako objaw choroby, skutek „czegoś niedobrego, kary zranienie się,”, co z kolei może prowadzić do zachowań autoagresywnych. U chłopców z kolei problemem jest brak przygotowania i wiedzy na temat wytrysku, który często może być interpretowany jako na przykład niekontrolowane oddawanie moczu. Sytuacje takie mogą być przyczyną frustracji, a brak rozmowy dodatkowo pogłębia negatywne odczucia.

Wskazówki dotyczące prowadzenia rozmowy na temat seksualności:

  • zapewnienie , że seksualność jest normalna, że każdy człowiek jest istotą seksualną;
  • gotowość do wysłuchania osoby niepełnosprawnej, wykazanie zainteresowania, stworzenie atmosfery bliskości, intymności, bezpieczeństwa i zaufania;
  • zachowanie spokoju, rozmowa powinna przebiegać w sposób naturalny, bez budzenia lęku czy sensacji (unikać zwrotów typu: „teraz czeka nas trudna rozmowa”);
  • nie żartowanie z problemów i pytań osoby niepełnosprawnej;
  • używanie prostego, zrozumiałego, adekwatnego do poziomu rozumienia języka;
  • nazewnictwo części ciała nie może zawierać zwrotów dziecinnych lub wulgarnych;
  • odwoływanie się do oczywistych wartości jak: bezpieczeństwo-zagrożenie, zdrowie-choroba;
  • rozmowa w atmosferze normalnego zachowania, a nie problemu;
  • wzmacnianie pozytywnych zachowań seksualnych zamiast tłumienia, hamowania czy karania;
  • nastawienie na ciągłość wychowywania, profilaktykę zamiast interwencję w sytuacji trudnej.
  • Tematy, które warto poruszyć w trakcie rozmowy o seksualności:
  • Samodzielność osoby dorosłej – niezależność w zakresie ubierania się, dbania o własny wygląd, higieny osobistej w tym higieny narządów płciowych oraz możliwości podejmowania decyzji;
  • Anatomia narządów płciowych i fizjologia - wiedza na temat budowy narządów płciowych, różnic miedzy kobietą a mężczyzną, funkcja rozrodcza, satysfakcja seksualna, zdrowie seksualne; uwzględnienie rozbieżności między dojrzałością seksualną, emocjonalną i społeczną;
  • Poczucie własnej wartości – autonomia oraz możliwość posiadania przez osobę niepełnosprawną kontroli nad własnym życiem oraz dokonywanymi wyborami życiowymi, uświadomienie konsekwencji tych wyborów;
  • Umiejętności interpersonalne - umiejętność tworzenia i podtrzymywania relacji interpersonalnych opierających się na wzajemności i dobrowolności, wolnych od nadużyć i przemocy, na przykład chłopak-dziewczyna;
  • Umiejętności/kompetencje społeczne – wiedza i kompetencje społeczne pozwalające na uczestnictwo w życiu;
  • Społeczne i seksualne prawa osoby

Opracowała: Psycholog KSON – Stowarzyszenie Dobrej Nadziei