Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Egzekucja komornicza to trudne doświadczenie dla osób, które z różnych przyczyn popadły w długi. Wbrew obiegowej opinii komornik nie może zająć każdego posiadanego przez zadłużonego przedmiotu. Ustawodawca zawarł szereg wyłączeń, które nie pozwalają na pozostawienie dłużnika bez środków do życia. Do tej pory brakowało odrębnych regulacji chroniących osoby niepełnosprawne w szczególny sposób. Od niedawna osoby dotknięte niepełnosprawnością nie muszą już obawiać się, że stracą niezbędny im do egzystowania sprzęt.

Komornik sądowy to funkcjonariusz publiczny działający przy sądzie rejonowym. Dokonuje on czynności egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego. Spod egzekucji komorniczej wyłączone zostały jednak określone kategorie urządzeń. Istotą tych włączeń jest pozostawienie dłużnikowi przedmiotów niezbędnych do utrzymania jego i jego rodziny w podstawowym zakresie- stąd obejmują zapasy żywności i opału na okres jednego miesiąca, przedmioty urządzenia domowego, takie jak pościel, bielizna i ubranie codzienne niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny. Cel wyłączeń stanowi także niepozbawienie dłużnika możliwości zarobkowania. Z tego powodu komornik obowiązany jest pozostawić ubrania i wyposażenie niezbędne do wykonywania obowiązków zawodowych, a także narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych. W przypadku dłużników pobierających periodyczne wynagrodzenie za pracę, zajecie obejmować może pieniądze w kwocie, która odpowiada nie podlegającej egzekucji części płacy na czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nie otrzymującego stałej płacy – pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie. Dodatkowo wśród włączeń spod egzekucji znalazły się przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową. Powyższe wyłączenia są przykładowe, ich całość można w ustawie z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.). Zostały przytoczone, aby przedstawić tendencje oraz zasady kształtujące ich zakres.

Jak widać, powyższe wyłączenia nie obejmowały sprzętu rehabilitacyjnego używanego przez osoby niepełnosprawne. Zaliczenie go do którejś z powyższych kategorii zależało od zastosowania wykładni rozszerzającej i uznaniu go za niezbędny dla dłużnika i jego rodziny w podstawowym zakresie, tak jak zapasy żywności czy odzieży lub tez niezbędny do pracy zarobkowej.

Brak stosownych regulacji w oczywisty sposób prowadził do postawienia osób niepełnosprawnych dotkniętych niepełnosprawnością w sytuacji gorszej niż dłużników pełnosprawnych. Ustawodawca nie uwzględnił faktu, iż osoba niepełnosprawna ma zwiększone potrzeby dnia codziennego, aby prawidłowo funkcjonować. Stan ten kolidował z konstytucyjnymi zasadami oraz uwzględnianymi przez prawo zasadami współżycia społecznego, jednak przez wiele lat problem nie został podniesiony. Sytuację zmieniła reakcja Rzecznika Praw Obywatelskich, który zajął stanowisko w sprawie zajęcia sprzętu elektronicznego osoby, której niezbędny był on do czytania i pisania. Sprzęt został zajęty tak, jak każde inne urządzenie tego typu, z reguły używane do celów rozrywkowych. Przeoczono jednak jego odmienne przeznaczenie. Dla niepełnosprawnej dłużniczki stanowił on narzędzie komunikacji ze światem zewnętrznym. Spełniał więc rolę urządzenia umożliwiającego funkcjonowanie w społeczeństwie poprzez stworzenie szansy na komunikowane się. Nie był zatem sprzętem przeznaczonym do rozrywki, ale do zabezpieczenia podstawowych potrzeb. Brak odpowiedniego urządzenia elektronicznego pozbawił dłużniczkę możliwości efektywnego komunikowania sią z innymi osobami, tym samym znacząco zaburzył jej funkcjonowanie w społeczeństwie. Błędem było więc spojrzenie na sytuację osoby niepełnosprawnej bez uwzględnienia kontekstu jej niepełnosprawności.

Problem zauważony został także przez Helsińską Fundację Praw Człowieka. Obowiązek udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym przez władze publiczne w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej reguluje Konstytucja RP w art. 69. Ponadto Fundacja wskazała, że jest to postępowanie niehumanitarne i godzące w jedną z podstawowych, konstytucyjnych wartości, jaką jest godność człowieka. Interwencje Fundacji oraz Rzecznika zaowocowały zwróceniem uwagi publicznej na sytuacje osób niepełnosprawnych oraz

Efektem prac nad zmianami jest nowelizacja przepisów w omawianym zakresie. Sejm uchwalił nowelizację art. 829 k.p.c. zakazując takich praktyk. Dzięki nim komornik nie będzie miał już możliwości zajęcia sprzętu rehabilitacyjnego, (np. wózka inwalidzkiego) i innych przedmiotów, które są niezbędne dla dłużnika niepełnosprawnego lub ułatwiają mu życie (np. komputer potrzebny do pracy).

Zmiana przepisów dotyczących wyłączenia sprzętu spod egzekucji zabezpieczył osoby niepełnosprawne przed sytuacją, w której zostałyby pozbawione sprzętu pomagającego im funkcjonować. Rozwiązanie to, chociaż przyjęte stosunkowo późno, w pełni odpowiada na konieczność zauważenia i wsparcia osób dotkniętych niepełnosprawnością w społeczeństwie.

07.2014 Fundacja Agenor.