Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Prawo w zasadzie reguluje tylko uprawnienia osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, tj. na podstawie kodeksu pracy i innych ustaw z zakresu prawa pracy.

Czas pracy, tj. jego wymiar i miejsce wykonywania w przypadku umów cywilnoprawnych (umowa zlecenia, umowa o dzieło i inne, np. z zakresu praw autorskich) pozostawione zostały do swobodnego uregulowania przez strony umowy. Istota umów cywilnoprawnych polega na osiągnięciu celu (wyniku) zakładanego przez strony takiej umowy.

W tym miejscu należy jednak podnieść, że stosownie do art. 22 § 11 kodeksu pracy stosunkiem pracy, a zatem podlegającym w pełnym zakresie rygorom prawa pracy, jest każda umowa, niezależnie od jej nazwania, jeżeli rodzaj pracy jest określony, praca ma być wykonywana w miejscu i w czasie wskazanym i pod nadzorem zlecającego

Podstawowym aktem regulującym czas pracy są przepisy kodeksu pracy (art. 128 – 15112).

Generalnie, zgodnie z art. 129 § 2 kp czas pracy wynosi 8 godzin dziennie, 40 godzin tygodniowo w okresie rozliczeniowym wynoszącym nie więcej niż 4 miesiące.

Inny czas pracy można regulować w zależności od warunków (np. rolnictwo,) lub charakteru pracy (praca w transporcie, przy pilnowaniu).

Przedmiotem opinii są odstępstwa wyraźnie określone w odniesieniu do osób niepełnosprawnych.

A korzystać z odmiennego uregulowania czasu pracy niezbędne jest uznanie za osobę niepełnosprawną przez ZUS lub przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności.

Osoba niepełnosprawna, lecz nie posiadająca orzeczenia, może korzystać z przywilejów tylko na podstawie jednoczesnego: orzeczenia lekarza (w tym lekarza medycyny pracy) i zgody pracodawcy.

Bez wskazania lekarskiego pracodawca nie ma obowiązku odmiennego ustalania czasu pracy w odniesieniu do takich osób.

W zakresie ustalania czasu pracy osób niepełnosprawnych podstawowym aktem prawnym jest ustawa z dnia 27.08.1997 r o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r Nr 127, poz. 721 z późn. zm.), zwana dalej „ustawą”.

Zgodnie z art. 8 ustawy „rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskanie i utrzymanie odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego…”

Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo.

Na wniosek lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne (lekarza medycyny pracy), a w razie braku takiego lekarza - lekarza sprawującego opiekę nad taką osobą - wyda zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy.

Oznacza to, że poza orzeczeniem o niepełnosprawności (w stopniu znacznym lub umiarkowanym) każdorazowo o skróceniu czasu pracy decyduje lekarz, jeżeli widzi taką potrzebę (uzasadnioną stanem zdrowia, rodzajem pracy i zagrożeniami ze strony warunków pracy).

Samo orzeczenie o niepełnosprawności nie decyduje o skróceniu czasu pracy.

Nie wolno natomiast zatrudniać osoby niepełnosprawnej (niezależnie od stopnia niepełnosprawności) zatrudniać w godzinach nocnych i w godzinach nadliczbowych (art. 15 ust. 3 ustawy).

Ograniczeń tych nie stosuje się do osób niepełnosprawnych zatrudnionych przy pilnowaniu i w osób wobec których, na ich wniosek, na takie zatrudnienie wyrazi zgodę lekarz.

Obniżenie czasu pracy nie może powodować ograniczenia wynagrodzenia (art. 18 ustawy), co oznacza dla pracodawcy konieczność ustalania stawki godzinowej (tygodniowej, miesięcznej) wynagrodzenia według obniżonego czasu pracy.

Osoba niepełnosprawna, niezależnie o przerw w pracy określonych regulaminem pracy lub układem zbiorowym pracy, ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy, wynoszącej 15 minut, na gimnastykę usprawniającą. Dodatkowa przerwa nie obniża wynagrodzenia (art. 17 ustawy).

Niezależnie od dodatkowych uprawnień w zakresie czasu pracy osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowych urlopów i zwolnień z pracy.

Po przepracowaniu roku, od dnia zaliczenia do stopnia znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - osobie niepełnosprawnej przysługuje prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym (art. 19 ust. 1 ustawy).

Do okresu tego wlicza się każdy okres zatrudnienia, również u różnych pracodawców.

Jeżeli osoba niepełnosprawna nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego ponad 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego z innych tytułów – urlop dodatkowy z tytułu niepełnosprawności nie przysługuje, chyba że urlop dodatkowy z tytułów innych niż niepełnosprawność jest niższy niż 10 dni. W takim przypadku osobie niepełnosprawnej przysługuje urlop dodatkowy 10 dni z tytułu niepełnosprawności (art. 19 ust. 1 i ust. 3 ustawy).

Osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 20 ustawy) przysługuje do 21 dni rocznie (łącznie) zwolnień na :

  • - turnusy rehabilitacyjne,
  • - badania specjalistyczne,
  • - zabiegi lecznicze i usprawniające,
  • - uzyskanie zaopatrzenia ortopedycznego lub naprawę tych przedmiotów.

Wynagrodzenie za te zwolnienia pracodawca oblicza jak za urlop wypoczynkowy.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że odstępstwa od zwykłych praw pracowniczych związanych z czasem pracy i z prawem do urlopów i zwolnień z zasady nie obciąża kosztów działalności gospodarczej pracodawcy.

Obowiązujące przepisy, m.in. powołana ustawa, dają możliwość refundacji pracodawcy zwiększonych kosztów zatrudnienia osób niepełnosprawnych

Opracował:  mgr Michał Geciów, radca prawny.