Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Rdzeń kręgowy to część ośrodkowego układu nerwowego, który wraz z mózgiem kontroluje aktywność organizmu, w tym ruch i zachowania. Rdzeń kręgowy stanowi istotne ogniwo między mózgiem a resztą ciała - jeżeli rdzeń kręgowy jest uszkodzony, czucie oraz umiejętność poruszania się mogą być zaburzone lub całkowicie utracone. Rdzeń kręgowy jest chroniony przez kości kręgosłupa i amortyzowany przez klarowny płyn zwany płynem mózgowo-rdzeniowym. Nerwy wchodzą i wychodzą z rdzenia kręgowego na różnych jego poziomach, by kontrolować inne części ciała.



       Pod pojęciem “urazu rdzenia kręgowego” kryje się każde uszkodzenie ciągłości nerwów rdzenia. Przyczyną takiego uszkodzenia może być uraz lub inne czynniki związane ze schorzeniami. Uszkodzenia urazowe są najczęściej następstwem wypadków komunikacyjnych, wypadków w pracy lub w domu a także w trakcie uprawiania sportu (np. skok do wody, jazda konna, gimnastyka, motocross, jazda na nartach, upadek z wysokości i inne). Uszkodzenie powstać może także w wyniku niezamierzonego przerwania ciągłości rdzenia kręgowego w trakcie operacji chirurgicznej lub następstwa choroby (np. guzów tej okolicy). Najczęściej urazy rdzenia kręgowego mogą powodować trwałe kalectwo lub utratę czucia w niektórych częściach ciała poniżej miejsca urazu. Stopień niepełnosprawności zależy od stopnia uszkodzenia i miejsca wzdłuż rdzenia kręgowego, w którym występuje.


      Uraz rdzenia kręgowego dzieli się na cztery różne kategorie:

1. Kompletne uszkodzenie: brak zależnej od woli umiejętności poruszania się brak czucia poniżej miejsca urazu.
2. Niekompletne uszkodzenie: pewien stopień czucia poniżej miejsca urazu (neurologicznego) zostaje zachowany.
3. Tetraplegia (quadriplegia): paraliż obejmujący większość ciała, w tym wszystkie cztery kończyny.
4. Paraplegia: pełne lub niepełne porażenie, obejmujące kończyny dolne, a czasami inne części ciała (poza kończynami górnymi).

      Im wyższy jest poziom uszkodzenia rdzenia kręgowego (tj. im bliżej mózgu), tym większy jest wpływ tego uszkodzenia na sprawność ruchową i czuciową, a nierzadko psychiczną. Istnieją znaczne różnice pomiędzy chorymi pod względem stopnia upośledzenia sprawności ruchowej i czuciowej, zależne od ciężkości uszkodzenia rdzenia kręgowego (częściowego lub całkowitego przerwania ciągłości szlaków nerwowych).

      Większość osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego nie jest w stanie chodzić. Ponadto, mają problemy z kontrolą nad oddawaniem moczu i wypróżnieniami (zaburzenie czynności pęcherza moczowego i jelit będące przyczyną nietrzymania, zakażeń układu moczowego itp).utrzymywaniem stałej temperatury ciała, a także odpowiedniego ciśnienia, jak również problemy dotyczące oddechu i w związku z tym prawidłową mową. Do innych przewlekłych powikłań u tych osób należy dysfunkcja seksualna, występowania odleżyn, spastyczność, ból i osteoporoza. Rokowanie w tych przypadkach jest niepewne w odniesieniu do przeżycia, a złe w sensie poprawy neurologicznej.

      Obserwacje i doświadczenia lekarzy wskazują jednak na możliwość uzyskania w wielu przypadkach znacznej poprawy neurologicznej, funkcjonalnej. Oczywiście jest to możliwe pod warunkiem rozpoczęcia wczesnego i właściwego leczenia, uwzględniającego intensywne leczenie usprawniające. Szanse na istotną poprawę neurologiczną i funkcjonalną są znacznie większe u chorych z objawem niecałkowitego uszkodzenia rdzenia (z zachowanym choćby śladowo czuciem głębokim w stopach), szczególnie paraplegików. Jednakże nawet w grupie chorych z pełnymi objawami porażenia cztero-kończynowego (tetraplegików) stwierdzanymi przy przyjęciu do szpitala zdarzają się przypadki wyraźnej poprawy neurologicznej i funkcjonalnej.

      W postępowaniu pielęgnacyjnym i rehabilitacji chorych z uszkodzeniem rdzenia kręgowego niewątpliwym utrudnieniem jest spastyczność, która przejawia sięspazmem, czyli przedłużonym, niekontrolowanym , nadmiernym skurczem mięśni szkieletowych oraz patologiczną, wygórowaną odpowiedzią na wszystkie formy stymulacji dotykowej oraz bólowej. Następnie pojawia się zwiększenie i znaczne rozprzestrzenianie skurczu mięśniowego w odpowiedzi na rozciąganie. Klinicznie objawia się to wygórowaniem odruchów, zrostem oporu mięśni przy wykonywaniu ruchu biernego z towarzyszącym zaburzeniem unerwienia recyprokalnego.

      Jednym z większych problemów pielęgnacyjnych zarówno oddziałów szpitalnych, zajmujących się leczeniem pacjentów po urazach kręgosłupa i rdzenia kręgowego, jak i w opiece nad tymi pacjentami w warunkach domowych, są odleżyny. Pojawiają się szczególnie u chorych w bardzo złym stanie ogólnym, wyniszczonych, długo leżących, a takżw u osób w podeszłym wieku. Podkreślić należy, że dysfunkcja narządu ruchu, zaburzenie czucia i czynności zwieraczy, wilgoć i brak odpowiedniej profilaktyki stwarzają idealne warunki dla powstania odleżyn. Istotnym jest, że okres leczenia odleżyn w sposób znaczący ogranicza, a nawet uniemożliwia prowadzenie aktywnej rehabilitacji a to z kolei powoduje wydłużenie okresu leczenia. Z medycznego punktu widzenia odleżyna to inaczej miejscowa martwica tkanek, powstała na skutek zamknięcia krążenia z powodu bezpośredniego ucisku naczynia krwionośnego, zwykle chorobowo zmienionego - pozbawionego możliwości skurczów i rozkurczów mięśniówki między leżącą głębiej kością a pościelą lub odzieżą chorego. Ucisk taki, trwający dłużej niż 2-3 godziny, powoduje nieodwracalne zmiany pod postacią martwicy suchej lub rozpływnej, w zależności od tkanek, w których powstaje. Teoretycznie odleżyna może powstać u zdrowego człowieka, po długotrwałym ucisku na określony punkt ciała - jednakże osoba zdrowa, po pewnym czasie miejscowego niedokrwienia, zaczyna odczuwać nieznośny ból. Zmusza to ją do usunięcia uciskającego przedmiotu lub zmiany pozycji. Chory z urazem rdzenia kręgowego bólu takiego nie odczuwa. Odleżyna to nie tylko trudno gojąca się rana, to także przyczyna  poważnych powikłań: odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, zapalenia kości, posocznicy (czyli uogólnionego zakażenia). Niekiedy odleżyny mogą być przyczyną śmierci.

 

Opracował: Waldemar Wiśniewski