Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Wojanów – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim, w gminie Mysłakowice, na pograniczu Kotliny Jeleniogórskiej i Rudaw Janowickich w Sudetach Zachodnich. Wojanów nad Bobrem należy do najstarszych sudeckich wsi, a po raz pierwszy wymienia się go pod koniec XIII wieku. Wojanów wzmiankowany jest po raz pierwszy w dokumentach historycznych w 1281 roku jako siedziba rodu von Zedlitz. Od XIII wieku do lat dwudziestych XVIII stulecia byli oni właścicielami majątku z krótkimi przerwami w latach 1486-1530 i 1540-1548, kiedy wojanowskie dobra należały do Schaffgotschów z Chojnika.

Jedną z najważniejszych atrakcji Wojanowa jest pałac usytuowany w zachodniej części wsi. Na północ od rezydencji rozciąga się park krajobrazowy, którego zachodnią granicę stanowi rzeka Bóbr, oddzielająca zespół pałacowo-parkowy w Łomnicy Dolnej. Pałac w Wojanowie chyba możemy dzisiaj uznać za jeden z najciekawszych architektonicznie obiektów w tym rejonie. Często powtarzamy, że jest to kwintesencja romantyzmu: z jednej strony mamy tam do czynienia ze wspaniałą architektura renesansową, bo obiekt został wzniesiony na początku siedemnastego wieku jako renesansowy dwór, ale później wielokrotnie przekształcany, przebudowywany w okresie baroku, a przede wszystkim w okresie XIX wieku, w okresie kiedy romantyzm powracał do poprzednich styli, w tym do neogotyku – najciekawsze elementy tego obiektu pochodzą z tego okresu. Początki obecnego założenia pałacowo-parkowego sięgają XVII wieku, kiedy stanął tu obronny dwór renesansowy. Pałac powstał w wyniku przebudowy w latach 1603-1607. Prawdopodobnie został wzniesiony na miejscu starszego, zburzonego zamku.

Data 1607 umieszczona nad portalem dodatkowo potwierdza przypuszczenia. Pałac zrujnowany podczas wojny trzydziestoletniej został odbudowany w pierwotnym kształcie. Trzon budynku dotrwał do dnia dzisiejszego. W XVIII wieku majątek często zmieniał właścicieli, aż do 1755 roku. Wówczas zakupił go jeleniogórski kupiec Daniel von Buchs, który posiadał już sąsiednie majątki w Dąbrowicy i Bobrowie. Buchsowie utrzymali swe dobra do roku 1817, kiedy sprzedali je Karolowi Henrykowi von Rothkirch, a jego spadkobiercy w roku 1831 odsprzedali je tajnemu radcy sądowemu Królestwa Pruskiego - Karlowi Albrechtowi Ike. Zapewne to on był inicjatorem pierwszej, neogotyckiej przebudowy starego dworu około roku 1833.

W 1839 roku w związku z wyjazdem do Królestwa Polskiego Ike sprzedał majątek królowi Fryderykowi Wilhelmowi III, który kupił go dla swojej córki Luizy, żony Fryderyka Niderlandzkiego. Pałac został przebudowany na rezydencję księżniczki Luizy w modnym wówczas duchu romantyzmu bez dokonywania istotnych zmian w bryle budynku. Wówczas to stary dwór otrzymał nowe oblicze przez nadanie mu cech neogotyku angielskiego. Świadomie wykorzystano nie tylko bryłę starszego dworu, ale i pozostałości dawnego wystroju elewacji frontowej. Podwyższono salę balową i narożne wieżyczki. Całość nakryto wysokim czterospadowym dachem, a wieżyczki zwieńczono stożkowymi hełmami. Wokół pałacu założono rozległy park.

Pałac jest budowlą trzykondygnacyjną założoną na rzucie prostokąta, z czterema narożnymi, cylindrycznymi wieżami oraz wysokim ryzalitem mieszczącym klatkę schodową na osi elewacji frontowej. Korpus pałacu nakryto wysokim, trzykondygnacjowym dachem czterospadowym, zaś narożne wieże zwieńczono lejkowatymi hełmami. Klatka schodowa w elewacji frontowej otrzymała płaski dach, na którym umieszczono widokowy taras. Po obu stronach pałacu wzniesiono oranżerie połączone z nim krytymi przejściami. Od strony elewacji frontowej przed wejściem do budynku znajduje się podest z kilkustopniowymi schodami. Szczególny charakter elewacji frontowej pałacu nadaje podwójny portal. Dwa półkoliście zamknięte otwory wejściowe ujęto w kamienne, proste obramienia złożone z filarów wspartych na cokołach ze stylizowanymi głowicami dźwigającymi prostą archiwoltę i fryz belkowania ozdobiony szeregiem herbów. Korpus flankowany jest przez wspomniane dwie oranżerie, które założone na planie prostokątów, mają dwu i trzyosiowe elewacje, skromniejsze od dziedzińca i bogatsze od ogrodu. W oknach elewacji ogrodowej oraz oknach oranżerii i ich łączników zachowała się częściowo neogotycka stolarka okienna, natomiast pozostałe obramienia są siedemnastowieczne.

W końcu XIX wieku dobra wojanowskie drogą dziedziczenia przeszły na księżnę Marię zu Wied, księżniczkę niderlandzką, która sprzedała je w roku 1908 Karolowi Krieg, porucznikowi rezerwy regimentu dragonów z Bredow. Jeszcze w 1906 roku miała miejsce ostatnia przebudowa pałacu. Wnętrza znacznie zmienione utraciły pierwotny wystrój. Spośród nich na szczególną uwagę zasługuje główna sala balowa pałacu, ze względu na stosunkowo dobrze zachowane polichromie. W badaniach nad autorstwem neogotyckiej przebudowy pałacu w Wojanowie, zdania wśród badaczy są podzielone. Rozwiązanie tego problemu jest o tyle trudne, że nie zachowały się żadne archiwalia wyjaśniające tę kwestię. Ponadto, w starszej literaturze brak wzmianek o architektach, którzy mogli brać udział w przebudowie neogotyckiej.

Prace badawcze nad omawianym obiektem zabytkowym podjęto dopiero w okresie międzywojennym. Pominięto analizę starszego, późnorenesansowego dworu i skoncentrowano się na rezydencji neogotyckiej. Przedwojenni badacze niemieccy pisząc o wojanowskim pałacu próbowali przypisać go Schinklowi, ale bardziej prawdopodobne wydaje się, że autorem przebudowy jest uczeń Stillera - Herman Wentzel. W latach 1927-1945 Wojanów należał do konsula dr Effenberga i wydawcy gazet Kammera, pochodzących z Wrocławia. Po II Wojnie pałac i budynki folwarczne przejął skarb państwa. Obiekt po wojnie staje się własnością PGR-ów; jest tu krotko stadnina koni, ale w gruncie rzeczy obiekt zostaje całkowicie zrujnowany. Na początku lat 90-tych obiekt jest własnością Agencji Rolnej; jest całkowicie wykwaterowany, nie działa już w nim PGR, stąd dochodzi do kolejnej dewastacji przede wszystkim obiektów folwarcznych.

Kompleks pałacowo-parkowy w Wojanowie, to przykład ścisłego związku pomiędzy architekturą a krajobrazem, charakterystycznego dla romantyzmu pierwszej połowy XIX wieku.

Park krajobrazowy powstał w latach 30-tych XIX wieku i został przekształcony w połowie tego stulecia przez Petera Lenné, architekta króla pruskiego. Park wojanowski wykazuje wszelkie cechy charakterystyczne dla twórczości tego architekta jak udział dużych powierzchni trawnikowych, dalekie widoki z ogrodu na otaczający krajobraz oraz malowniczy układ zadrzewienia. Wojanowski park został powiązany z architekturą pałacu zgodnie z wymogami dotyczącymi kształtowania modnych wówczas, romantycznych założeń pałacowo-parkowych. Ów wzajemny związek w tym konkretnym przypadku wyraził się między innymi przez wprowadzenie rozległego ogrodowego tarasu, który wraz z architekturą oranżerii stanowił architektoniczną granicę parku krajobrazowego.

Pałac został w latach 90-tych ubiegłego wieku wykupiony przez włoską firmę, która nosiła się z zamiarem przebudowania obiektu i w tym celu remontowała go przez kilka lat. Z niewiadomych przyczyn 11 maja 2002 roku zabytek stanął w płomieniach Spłonął dach, mocno ucierpiały wieże narożne oraz częściowo spaliły się stropy.

Po przeprowadzeniu w pałacu i otaczającym go ogrodzie rozległych prace budowlanych i renowacyjnych zabytek został przekształcony w ekskluzywny hotel z restauracją i obszernym, nowocześnie wyposażonym kompleksem konferencyjno – rekreacyjnym. W chwili obecnej Pałac w Wojanowie stanowi także na mapie regionu znaczace centrum kulturalne – odbywają się tutaj duże imprezy kulturalne, na które przyjeżdżają artyści i widzowie nie tylko z terenu Polski, ale także z wielu krajów Unii Europejskiej.

Do Wojanowa dojechać można z Jeleniej Góry autobusem komunikacji miejskiej. Kursują tutaj również pociągi na linii łączącej Jelenią Górę z Wrocławiem. Wieś leży na południowym skraju Rudawskiego Parku Krajobrazowego.

Opracowała MJ