Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Początki historii Szklarskiej Poręby związane są z rozwojem hutnictwa oraz poszukiwaniami szlachetnych kamieni i kruszców. Pod koniec XIII wieku tereny dzisiejszej Szklarskiej Poręby zostały wykupione przez zakon Joannitów z Cieplic, którzy poszukiwali w rejonie złota i szlachetnych kamieni.

Najważniejszą bazą wypadową poszukiwaczy skarbów była Szklarska Poręba Dolna wówczas nazywana Starą Wsią. Leżała na szlaku ze Śląska do Czech. Był to szlak zachodnich Karkonoszy, najstarszy wzmiankowany w średniowiecznych podaniach i zapiskach, tak zwana Czeska Ścieżka.

Wbrew wyobrażeniom, największym bogactwem tej części Śląska okazały się nie kamienie i kruszce szlachetne, ale złoża kwarcu i liczne cieki wodne, w oparciu o które rozwinęło się szklarstwo, stając się fundamentem rozwoju osadnictwa. Najszersza w Europie żyła kwarcowa biegnie z Izerskich Garbów koło Rozdroża Izerskiego na Kamieniecki Grzbiet. Ma ona kilka kilometrów długości i jest eksploatowana bez przerwy od wczesnego średniowiecza.

Przez stulecia wiodącą dziedziną miejscowej wytwórczości był przemysł szklarski. Pierwsza huta szkła powstała już w XIV wieku w Szklarskiej Porębie Dolnej jako najstarszej części wsi nad Szklarskim Potokiem. Wokół huty powstała osada, w której zamieszkiwali nie tylko hutnicy, ale też drwale i kurzacy, czyli węglarze. Z czasem wokół huty wzniesiono karczmę, a na leśnych porębach powstały gospodarstwa rolne. Miejsce to, ustronnie położone, znajdowało się wśród dużych połaci leśnych, nad wartkim górskim potokiem, w okolicy obfitującej w złoża kwarcu.
      Po wyeksploatowaniu surowców bardziej opłacało się w owym czasie przenieść hutę w głąb gór niż ponosić wysiłek związany z transportem. Dlatego huty szkła nazywano „wędrującymi”, a ponieważ na porębach po hutach powstawały osady rolnicze, głównie pasterskie, nazwa Szklarska Poręba w sposób bezpośredni wywodzi się z bogatych, szklarskich tradycji.
      Najbardziej istotnym wydarzeniem w historii Szklarskiej Poręby było otwarcie w dniu 7 lipca 1842 roku huty szkła "Józefina". W miejscowych hutach zatrudnienie znajdowała wówczas prawie 1/5 mieszkańców Szklarskiej Poręby. Jeżeli do tego dodamy jeszcze chałupników pracujących w przydomowych szlifierniach czy malarniach szkła, to okaże się, że przemysł szklarski był podstawą egzystencji prawie każdej tutejszej rodziny.

      W drugiej połowie XIX wieku sława produkowanego w Szklarskiej Porębie szkła była już powszechna i w pełni zasłużona.  Szkło z Huty „Józefina” eksportowano nie tylko do krajów europejskich, ale też za ocean. Szczególną sławą cieszyło się szkło zdobione – szlifowane lub malowane, a miejscowe wyroby stanowią obecnie cenne eksponaty w niejednym muzeum szkła czy prywatnej kolekcji. Hutnictwo szkła rozwijało się w Szklarskiej Porębie przez cały okres jej historii, chociaż po roku1989 przestano dbać o tę szlachetną, przemysłową tradycję.
      W 1578 roku na tereny Szklarskiej Poręby przybyli ,z pobliskich Czech, protestanci, którzy założyli nad Kamieńczykiem ,u stóp Szrenicy, osadę nazwaną przez nich Marysinem. .Z grupy czeskich osadników wyłonili się znani laboranci, znawcy medycyny naturalnej, którzy produkowali ziołowe specyfiki.
      Na przełomie XVII i XVIII wieku powstawały kolejne osiedla i w początkach XIX wieku miejscowość stała się jedną z największych sudeckich wsi. W tym czasie istniało tutaj 26 osad i przysiółków z 336 domami, dwoma kościołami (katolickim i ewangelickim), czterema szkołami, dwoma hutami i szesnastoma szlifierniami szkła oraz trzema młynami i tartakiem. Ludność głównie utrzymywała się z pracy w lesie, wytopu szkła oraz z pasterstwa i uprawy ziemi. W dużej mierze dzisiejsze schroniska górskie zawdzięczają swoje istnienie dawnym budom pasterskim, budowanym na wysokogórskich halach.
      W XVIII wieku zaczęto dostrzegać turystyczne walory osady, a od połowy wieku XIX zaczęła intensywnie rozwijać się turystyka. Przełomem było wybudowanie w 1847 roku drogi prowadzącej z Piechowic, przez Przełęcz Szklarską, aż do Harrachova, a następnie, w 1902 roku, linii kolejowej z Jeleniej Góry do Tanvaldu. Wydarzenie to otworzyło mieszkańcom Szklarskiej Poręby łatwiejszy dostęp do Jeleniej Góry, a stamtąd do Wrocławia, Berlina, czy Wiednia. Co ważniejsze, łatwiej było dotrzeć stamtąd do Szklarskiej Poręby, co przyspieszyło rozwój kurortu, który szybko stał się najpopularniejszym miejscem wypoczynku letniego na Śląsku, a wkrótce poszerzył swoją ofertę jako baza sportów zimowych. Kolejnym, bardzo ważnym momentem do dalszego rozwoju turystyki było wybudowanie w 1962 roku Kolei Linowej na Szrenicę.
      Piękna okolica, malownicze widoki i pejzaże górskie spowodowały, że pod koniec XIX wieku do Szklarskiej Poręby zaczęli zjeżdżać znani pisarze, poeci, malarze i rzeźbiarze. Tradycje dawnej kolonii artystycznej kultywowane są do dziś.
Przez krótki okres powojenny Szklarska Poręba nazywała się Pisarzowice od niemieckiej nazwy Schreiberhau, aktualną nazwę miejscowość zawdzięcza Instytutowi Śląskiemu, który w 1946 roku ogłosił ją w Dzienniku Urzędowym Ziem Odzyskanych nr 5. Prawa miejskie Szklarska Poręba uzyskała w 1962 roku.