Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Na zachód od rzeki Kwisy, aż po Nysę Łużycką rozciąga się ziemia, która przez długi okres dziejów należała do tzw. Milska. W przekazach XVII i XVIII wieku zaliczano ją do Górnych Łużyc. Tu właśnie na Pogórzu Izerskim, w malowniczej dolinie Kwisy leży Lubań, niegdyś ludna osada handlowo - celna.

O charakterze tej osady zadecydowało jej bardzo korzystne położenie geograficzne. Krzyżowały się tu bowiem ważne szlaki handlowe: droga prowadząca ze Śląska do Czech oraz trakt z Rusi do Miśni i Łużyc. Położenie miasta także obecnie przedstawia się bardzo korzystnie; do Niemiec jest z Lubania 25 km, mniej - więcej tyle samo do Czech.

Ze wzmianek kronikarskich, nie zawsze popartych dokumentami, wynika, że stara osada rzemieślniczo - handlowa jaką był Lubań - otrzymała prawa miejskie w pierwszej połowie XIII wieku. Dokładna data lokacji miasta nie jest znana, w tej kwestii historycy nie są zgodni. Jedni utrzymują, że Lubań lokowano jeszcze za czasów Bolka I Wysokiego. Inni uważają, że otrzymał prawa miejskie w 1220 roku, Jeszcze inni twierdzą, że lokacja miasta musiała nastąpić w II połowie XIII wieku, około roku 1268.

Miasto początkowo podlegało wójtowi, następnie po sfinalizowaniu aktu lokacyjnego uzyskało samorząd, w skład którego wchodzili rajcy miejscy zwani "senatores" z burmistrzem, noszącym tytuł "consul regens", na czele. Pierwszym burmistrzem Lubania był Mikołaj Herman. Siedzibą samorządu był ratusz, wzniesiony pośrodku rynku, na którym w kramach i budach rozkładali swe towary rzemieślnicy i kupcy.

Wiek XIII w dziejach Lubania zapisał się jako okres korzystnego rozwoju gospodarczego miasta O wysokiej stopie życiowej jego mieszkańców świadczyć może fakt, że w 1273 roku mieszczanie ufundowali wspaniały męski klasztor franciszkański, co w owym czasie znacząco podnosiło rangę miasta i prestiż lokalnej społeczności.

W XIII wieku przybywali licznie do Górnych i Dolnych Łużyc Flamandowie, którzy przynieśli na ziemię lubańską bogate tradycje tkactwa sukienniczego, które przetrwało do XIX wieku ustępując tkactwu lnianemu.

W Lubaniu kwitło piwowarstwo. Piwo lubańskie znane było ze swej dobrej jakości w odległym o ponad 150 km Wrocławiu, gdzie podawano go w ratuszowej restauracji Piwnicy Świdnickiej, doskonale zachowanej do dziś.

Po 1319 roku ziemia zgorzelecka, a wraz z nią Lubań, przypadła Henrykowi I Jaworskiemu. Zaraz po objęciu rządów, znany z gospodarności książę zakłada klasztor żeński oraz kończy budowę murów obronnych Lubania.

Za panowania Henryka I Jaworskiego miasto przeżywało intensywny rozwój gospodarczy i urbanizacyjny. Lubań uzyskał w tym czasie wiele korzystnych dla siebie przywilejów. Rzemieślnicy miejscowi, zrzeszeni w cechach mieli monopol na zaopatrywanie terenów w promieniu mili od miasta w takie produkty, jak: piwo, mięso i pieczywo. Mieszczanie ponadto uzyskali dzięki temu przywilejowi prawo do użytkowania na tym terenie lasów łownych i wód.

Cennym przywilejem dla miasta było nadanie mu prawa składu. Mieszczanie lubańscy dzięki zręcznej polityce handlowej wypracowali sobie tzw. przymus drogowy, na podstawie którego przejeżdżający kupiec zmuszony był do korzystania jedynie z dróg, znajdujących ujście w mieście. Miał też obowiązek wystawienia na pewien czas swoich towarów na sprzedaż.

Za czasów Henryka Jaworskiego Lubań ugruntował swoją pozycję jako centrum regionu dzięki uzyskaniu tzw. prawa Rady, czyli prawa sądowności karalnej. Lubański okręg sądowy obejmował ponad 40 wsi. W 1326 roku Henryk Jaworski nadał miastu prawo targu solnego obejmujący cały powiat.

Od połowy czternastego wieku do roku 162 1 Lubań znajduje się pod panowaniem czeskim. W XIV wieku napady raubritterów spowodowały powołanie samoobrony miejskiej w postaci Związku Sześciu Miast, do którego należały Lubań, Zgorzelec, Lubij, Żytawa, Budziszyn i Kamieniec Łużycki. Umowa o wzajemnej pomocy prawnej i zbrojnej umacniała pozycję mieszczaństwa, jak również stwarzała solidną siłę. Formalne rozwiązanie Związku nastąpiło dopiero w 1815 roku, po kongresie wiedeńskim. Związek Sześciu Miast reaktywowano 21 maja 1991 roku.

Na początku XV wieku wstrząsnął Europą Środkową zrodzony w Czechach ruch husycki. W roku 1426 Lubań został niemal doszczętnie zniszczony. Zanim miasto zdążyło dźwignąć się z ruin, Husyci ponownie w marcu 1431 roku splądrowali Lubań. Nieliczni mieszkańcy schronili się do klasztoru franciszkanów, który jednak został zdobyty i zniszczony tak jak całe miasto z przedmieściami.

Wojny nie były jedynymi klęskami, jakie nawiedzały Lubań. Miasto trawione było wielkimi pożarami , a także nękane licznymi epidemiami. Nieobce były również zatargi o charakterze religijnym, które miały miejsce wraz z narodzinami reformacji, bowiem idee luteranizmu znalazły w Lubaniu wielu zwolenników podobnie zresztą jak na całym Śląsku.

Wydarzeniem w historii miasta, które wstrząsnęło jego egzystencją była niezwykle surowa kara nałożona przez króla Ferdynanda czesko - węgierskiego na Lubań i inne miasta łużyckie za rzekomą zdradę. Król zażądał od Lubania 300 tysięcy marek kontrybucji, a miasto utraciło niektóre dochodowe przywileje i nabyte uprzednio wsie.

Kolejne lata również nie były pomyślne dla Lubania: epidemie i pożary dziesiątkowały ludność. Pomimo tego miasto usiłowało jednak nie poddawać się losowi. W latach 1539 - 1543 powstał w rynku wspaniały renesansowy ratusz. Wzniesiony został "Dom Solny", postawiono bibliotekę miejską. W II połowie XVI wieku powstało w Lubaniu gimnazjum. W mieście odbywały się pierwsze przedstawienia teatralne. Wzrastał poziom kultury mieszczan.

Na początku wojny 30-letniej cesarz Ferdynand II oddał Łużyce w zastaw elektorowi saskiemu. W 1635 roku obszar ten już formalnie został odstąpiony Saksonii. W tym czasie miasto było parokrotnie oblegane i okupowane na przemian przez wojska protestanckie i katolickie. Na domiar złego w 1634 roku spalono przedmieścia: Zgorzeleckie i Mikołajskie, a sam Lubań został ponownie spustoszony przez zarazę.

Po wojnie 30-letniej Lubań po raz kolejny dźwigał się z ruin; nastąpił rozkwit płóciennictwa, co było wynikiem osiedlania się znacznej liczby tkaczy protestanckich z Czech i kupców ze Śląska, którzy schronili się tutaj przed prześladowaniami religijnymi. Obok członków cechu płócienników pojawiają się wtedy "wolni tkacze" miejscy oraz płóciennicy wiejscy, co szybko doprowadza do upadku tkactwa cechowego na rzecz tańszego tkactwa wiejskiego i wolnego.

Rozwój płóciennictwa łączy się z dużymi zmianami przestrzennymi w mieście. Następuje w Lubaniu zagęszczenie zabudowy, bowiem bogacący się na handlu płótnem i przędzą kupcy budują domy o charakterze pałacowym.

W II połowie XVII wieku powstają w Lubaniu poczta i drukarnia. ale dalszy rozwój miasta zahamowany zostaje w roku 1760 przez ogromny pożar, który zniszczył prawie wszystkie budowle. W XVII i XVIII wieku Lubań przeżywa wyjątkowo ciężkie chwile; wybuchają pożary, miasto nawiedzają epidemie dżumy i tyfusu.

Następne stulecia także nie szczędziły miastu klęsk i upokorzeń. Lubań dotkliwie ucierpiał podczas wojny północnej i wojny 7-letniej. Nowych nieszczęść dostarczyły miastu wojny napoleońskie, w czasie których miasto odwiedził sam Napoleon.

W 1815 roku na mocy traktatu wiedeńskiego miasto przeszło pod władanie pruskie. W XIX wieku powstają pierwsze zakłady przemysłowe: ceramiczne i kolejowe. W pierwszej połowie XIX wieku całkowicie upada sukiennictwo na rzecz płóciennictwa. W 1899 roku powstaje pierwsza w mieście tkalnia mechaniczna. Lubań specjalizuje się w produkcji chusteczek do nosa, które eksportowane były do wielu krajów zamorskich.

Wraz z rozwojem przemysłu wzrosła liczba ludności. W mieście następują duże zmiany przestrzenne ; z początkiem II połowy XIX wieku rozebrano częściowo fortyfikacje miejskie, a w 70-tych latach w miejsce fos wprowadzono promenady. Miasto otrzymuje gaz i kanalizację, a plac rynkowy zostaje wybrukowany. W zabudowie dom mieszczański ustępuje miejsca kamienicy czynszowej.
W 1865 roku Lubań otrzymuje połączenie kolejowe ze Zgorzelcem i Węglińcem, a rok później - z Jelenią Górą.

W czasie II Wojny Światowej Lubań znacznie ucierpiał. W zaciętych walkach miasto przechodziło z rąk do rąk. W końcu marca 1945 roku oddziały 7 Korpusu Pancernego Gwardii opanowały stację kolejową, a następnie toczyły boje w zachodniej części miasta. Dopiero w dniu 9 maja 1945 roku 31 Armia wyzwoliła ostatecznie Lubań.

W czasie działań jeden z najważniejszych zabytków Lubania, ratusz miejski,uległ częściowemu zniszczeniu. W roku 1950 przystąpiono do jego rekonstrukcji. W chwili obecnej jest jednym z najładniejszych zabytków Lubania, w którym siedzibę ma Urząd Stanu Cywilnego, Muzeum Regionalne, Miejska Biblioteka Publiczna i Sala Rajców.