Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Janowice Wielkie, to duża dolnośląska wieś o charakterze przemysłowo – uzdrowiskowym położona w powiecie jeleniogórskim na pograniczu Gór Kaczawskich i Rudaw Janowickich. Miejscowość jest siedzibą władz gminy Janowice Wielkie i posiada ponad dwa tysiące stałych mieszkańców. Z dojazdem do Janowic turysta nie powinien mieć żadnych problemów; kursują tu autobusy PKS, oraz prywatnych przewoźników, a ponieważ miejscowość znajduje się na trasie kolejowej łączącej Jelenią Górę z Wrocławiem do Janowic Wielkich dotrzeć można także pociągiem. Historia Janowic, które na przestrzeni wieków kilkunastokrotnie zmieniały swoją nazwę, jest w dużym stopniu związana z rozwijającym się na tym terenie górnictwem. Już w średniowieczu w pobliskiej Miedziance wydobywano rudy żelaza, a także miedź i srebro, którym cala okolica zawdzięczała rozwój o dobrobyt. Legenda wiąże odkrycie w okolicach Miedzianki i Janowic złóż rud żelaza w 1156 r. z osoba Laurentiusa Angelusa, jednak fakt ten jest dosyć nieprawdopodobny, gdyż sama postać odkrywcy jest bardzo legendarna. Kres dynamicznie rozwijającemu się na tym terenie górnictwu położyła dopiero wojna trzydziestoletnia.

Jednym z najbardziej interesujących i godnych zwiedzenia obiektów w tej miejscowości jest dwór, którego początków szukać należy w okresie późnego średniowiecza; zbudowany został jeszcze w XIV wieku przez rycerza von Beier, o którym jako o właścicielu posiadłości wiadomo raczej niewiele. Właściwa historia dworu zaczyna się na początku XVII wieku, kiedy majątek nabył Daniel von Schaffgotsch, właściciel pobliskiego Bolczowa. W latach 1608 – 1609 zlecił on rozbudowę dworu. Po śmierci Daniela von Schaffgotsch w roku 1633 Janowice odziedziczyła jego małżonka, którą historia wspomina raczej łaskawie jako panią dbającą w równym stopniu o majątek jak i o swoich poddanych. W roku 1642 w czasie wojny trzydziestoletniej dwór odniósł poważne szkody. Trzy lata później splądrowały go i podpaliły wojska szwedzkie, których obecność w dramatyczny sposób zapisała się na kartach historii Janowic i innych pobliskich miejscowości. Dzięki staraniom i zabiegom Hedwig von Schaffgotsch dwór został szybko odbudowany, a po śmierci właścicielki w roku 1668, janowicki majątek dziedziczy jej córka Regina poślubiona Maximilianowi von Mauschwitz. Od końca lat sześćdziesiątych siedemnastego wieku właścicielem Janowic zostaje hrabia Erdmann von Promnitz. Promnitzowie gospodarzą w Dwoże niemal stolat, a ostatni potomek tego rodu, Johann Erdmann von Promnitz w roku 1765 przekazał dziedzictwo nad majątkiem Christianowi Friedrichowi zu Stolberg – Wernigerode. W posiadaniu tej rodziny pozostawał on do roku 1945. Rodzinie Stolbergów i przeprowadzanym z jej polecenia przebudowa janowicki dwór zawdzięcza rozpoznawalną do dziś barokową formę. Rezydencję w dzisiejszy kształcie wzniesiono bowiem w roku 1775 na pozostałościach późnorenesansowej budowli, a w roku 1830 nastąpiła właściwa kompleksowa rozbudowa dworu. Jeden z ówczesnych właścicieli dworu, hrabia Wilhelm Stolberg – Wernigerode, piastował od roku 1846 urząd radcy okręgowego Jeleniej Góry i to jego w dużej mierze zasługą była budowa linii kolejowej w Kotlinie Jeleniogórskiej. W roku 1917 budynki gospodarcze dworu strawił pożar. Obiekty wkrótce odbudowano, a w część tych zabudowań wykorzystano jako schronisko młodzieżowe „Wandervogel”. Ostatnim niemieckim właścicielem majątku był hrabia Christian Fredrich Stolberg, w którego rekach dwór pozostawał do roku 1945.

Po wojnie dwór był wykorzystywany do różnych celów. Od kilkudziesięciu lat mieści się tutaj Dom Pomocy Społecznej. Otacza go stary park, w którym do dzisiaj znaleźć można cenne i rzadkie drzewa i krzewy sprowadzone tutaj przez byłych właścicieli majątku.

Pomimo tego, że obecnie w dworze mieszka prawie setka pensjonariuszy DPS, którzy znaleźli tutaj swój prawdziwy dom, administratorzy obiektu nie zamykają jego drzwi przed turystami, zastrzegając jednak, że nie wszystkie pomieszczenia dworskie mogą być celem tych wizyt.

Niezależnie od wielu innych walorów Janowice Wielkie stanowią dla turystów znakomitą bazę wypadową – do Jeleniej Góry jest stąd kilkanaście kilometrów, spore atrakcje gwarantują także inne miejscowości Kotliny Jeleniogórskiej. Przez Rudawy Janowickie, Góry Kaczawskie i Sokole wiodą wygodne i dobrze oznaczone trasy turystyczne; do ruin zamku Bolczów, wznoszących się na pobliskiej górze można dotrzeć z Janowic w około pół godziny. Każdego roku ruiny warowni malowniczo wkomponowane w naturalne wypiętrzenie skał odwiedza wielu turystów nie tylko z Polski, ale z całej Europy. Sporą atrakcję szlaku wiodącego w Góry Sokole stanowi również schronisko Szwajcarka, położone w Rudawskim Parku Krajobrazowym na wysokości 520 m n.p.m. na południowo wschodnim stoku Krzyżnej Góry. Drewniany budynek wzniesiony w 1823 roku jako dom myśliwski księcia Wilhelma Hohenzollerna od ponad pół wieku pełni z powodzeniem funkcje schroniska PTTK. Położone przy węźle pięciu szlaków turystycznych zapewnia odpoczynek w posiłek licznym gościom zwiedzającym Kotlinę Jeleniogórską.

TADEUSZ SIWEK