Kto może otrzymać świadczenie przedemerytalne?
W 2002 roku zlikwidowano zasiłki przedemerytalne, które spełniały podobną rolę jak świadczenia, choć inne były kryteria uprawniające do ich utrzymania, zaostrzono też kryteria przyznawania świadczeń przedemerytalnych. Kolejne zmiany dotyczące świadczeń przedemerytalnych przyniosła nowelizacja ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z 20 grudnia ubiegłego roku, której większość przepisów weszła w życie 6 lutego 2003 r.
W grudniu 2002 r. (w związku z zaskarżeniem do Trybunału Konstytucyjnego) przywrócono częściowo uprawnienia do zasiłków przedemerytalnych tym osobom, które nabyły je na przełomie 2001 i 2002 r., ale wejście nowych regulacji uniemożliwiło ich wyegzekwowanie. Zmiany zostały opublikowane 29 grudnia 2001 r., z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2002 r. Tak krótki termin od ogłoszenia do realizacji zaskoczył zainteresowanych. I tak prawo do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2001 r. przysługuje obecnie bezrobotnym, którzy do 12 stycznia 2002 r. spełniali warunki do ich nabycia. Zainteresowany musi złożyć wniosek w tej sprawie, a zasiłek lub świadczenie przedemerytalne będzie przysługiwało mu od następnego dnia po dniu
złożenia wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej (1 stycznia 2003 r.). Zmienione przepisy nie dają natomiast podstawy do roszczeń za 2002 r.
Kto może otrzymać świadczenie przedemerytalne??
Osoby starsze, będące w wieku przedemerytalnym, jeśli spełniają określone w ustawie warunki, mogą otrzymać świadczenie przedemerytalne, którego celem jest umożliwienie osobom, którym z racji wieku trudno znaleźć pracę, dotrwanie do emerytury.
Do góry
Dla kogo świadczenie
Podstawy uzyskania świadczenia przedemerytalnego określa art. 37k ustawy. Zgodnie z jego ust. 1 przysługuje ono osobie, która spełnia warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli ponadto wypełnia któryś z poniższych warunków:
• osiągnęła wiek co najmniej 58 lat (kobieta) albo 63 lata (mężczyzna) i posiada okres uprawniający do emerytury (co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn);
• do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy osiągnęła okres uprawniający do emerytury, który wynosi co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn oraz była zatrudniona w tym zakładzie pracy co najmniej 6 miesięcy;
• do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy posiada okres uprawniający do emerytury (co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn), zaś rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z niewypłacalnością pracodawcy (w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy;
• do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym
była zatrudniona co najmniej 6 miesięcy, ukończyła 50 lat i osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat w odniesieniu do kobiet i odpowiednio 55 lat i 35 lat dla mężczyzn;
• zakończyła okres prac interwencyjnych (kieruje na nie starosta). Dotyczy to kobiet, które ukończyły 53 lata i mężczyzn, którzy ukończyli 58 lat (w chwili skierowania), a ponadto rozwiązano z nimi w ostatnim zakładzie pracy stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Po zaliczeniu okresu pracy „interwencyjnej” do emerytury osoba ta musi spełniać warunku określone w którymś z trzech pierwszych punktów.
Trochę łagodniejsze wymogi stosuje się wobec pracowników byłych państwowych gospodarstw rolnych (art. 37k ust. 9 ustawy). Osobom tym świadczenie przedemerytalne przysługuje, jeżeli w dniu 7 listopada 2001 r. posiadały status bezrobotnego oraz spełniały łącznie następujące warunki:
• osiągnęły wiek przynajmniej 50 lat (kobieta) i 55 lat (mężczyzna);
• posiadały okres uprawniający do emerytury – minimum 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn,
• były zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy w PGR przez okres co najmniej 10 lat (bez względu
na płeć),
• zamieszkiwały w powiecie (gminie) uznanym za zagrożony szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym.
Przyczyny dotyczące zakładu pracy oznaczają:
a) rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, zgodnie z przepisami o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników lub zgodnie z przepisami kodeksu pracy, w przypadku rozwiązania stosunku pracy z tych przyczyn u pracodawcy zatrudniającego mniej niż 20 pracowników,
b) rozwiązanie stosunku służbowego z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy, jego likwidacji lub likwidacji stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych,
c) wygaśnięcie stosunku pracy (stosunku służbowego) z powodu śmierci pracodawcy lub gdy przepisy ustawy przewidują wygaśnięcie stosunku pracy w przypadku przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i niezaproponowania przez tego pracodawcę nowych warunków pracy i płacy.
Do góry
Świadczenie przyznaje starosta
Według art. 37 „o” ustawy prawo do świadczeń przedemerytalnych ustala i przyznaje starosta, zaś wypłaca je PUP (do którego też trzeba się zgłosić w celu uzyskania prawa do świadczenia). Generalnie przysługuje ono od następnego dnia po dniu zarejestrowania się uprawnionej osoby albo od następnego dnia po dniu złożenia wniosku i dokumentów niezbędnych do ustalenia tych uprawnień (art. 37 „l” ustawy), jednak w pewnych sytuacjach będzie to znacznie dłuższy czas. Przypadki te określa odpowiednio stosowany i omówiony wcześniej wyczerpująco art. 27 ust. 1 pkt 3-6 i ust. 2 pkt 2-4 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Orzecznictwo sądowe
Organ rentowy nie może, rozpoznając zgłoszony przez właściwy PUP wniosek o ustalenie wysokości emerytury, rozstrzygać merytorycznie sprawy uprawnień do świadczeń przedemerytalnych m. in. przez odmowę uznania jednego z wykazanych okresów pracy – wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 maja 2002 r. III AUa 1989/01, (OSA z 2002 r., nr 8, poz. 26)
Do góry
Ustanie i zawieszenie świadczeń
Według art. 37 „n” ustawy prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki konieczne do posiadania statusu osoby bezrobotnej (np. osiągnęła wiek emerytalny). Może ono jednak w pewnych przypadkach ulec zawieszeniu:
• w razie podjęcia pozarolniczej działalności,
• jeżeli osoba uprawniona podejmie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową albo też osiągnie przychody z innego tytułu spośród wymienionych w art. 37 „n” ust. 2 pkt 3 ustawy. W tym przypadku świadczenie ulega zawieszeniu, jeśli łączna kwota przychodów uzyskanych w danym miesiącu (wraz ze świadczeniem przedemerytalnym), byłaby wyższa niż 200 proc. zasiłku dla bezrobotnych.
Po zakończeniu otrzymywania dochodów powodujących zawieszenie świadczenia dana osoba „powraca” do jego pobierania, bez konieczności spełnienia ponownie wszystkich warunków niezbędnych do jego nabycia.
Jak z tego wynika prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie:
• spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego,
• spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania prawa do zasiłku dla
bezrobotnych,
• spełniającej jedno z kryteriów wymienionych w art. 37k ust. 1 ustawy o
zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Wymienione warunki osoba zainteresowana świadczeniem przedemerytalnym powinna spełniać łącznie.
Świadczenia przedemerytalne mają pomóc osobom o długoletnim stażu pracy,
które straciły pracę i z racji swojego wieku mają niewielkie szanse na
znalezienie nowego zatrudnienia, by dotrwać do emerytury.
Trzeba też pamiętać, że podane, ogólne, zasady nabywania prawa świadczeń
przedemerytalnych nie dotyczą pracowników byłych państwowych gospodarstw
rolnych. Uprawnienia tych pracowników do świadczeń przedemerytalnych uregulowane
odrębnie omówione zostaną w dalszej części materiału.
Zmiany wprowadzone od 1 lipca 2003 r. w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (zob. podstawa prawna), nazywanej powszechnie ustawą o zwolnieniach grupowych, a zwłaszcza wyłączenie małych pracodawców (zatrudniających do 20 pracowników) spod działania tej ustawy, spowodowały zaniepokojenie osób zagrożonych utratą pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy i chcących – w związku z tym – zabiegać o przyznanie im świadczenia przedemerytalnego.
Osoby zatrudnione u małych pracodawców będą nadal mogły przechodzić na świadczenia przedemerytalne, oczywiście po spełnieniu warunków wymienionych w art. 37k ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (zob. podstawa prawna). Jedną z przesłanek uprawniającą niektóre osoby do ubiegania się o wspomniane świadczenie jest wymóg dojścia do rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Przy definiowaniu tych przyczyn wymieniona ustawa nie odwołuje się jednak do znowelizowanej ustawy o zwolnieniach grupowych. Ustawa o zatrudnieniu wprowadziła bowiem własną definicję tego pojęcia w art. 2 ust 1 pkt 20a. Wynika z niej, że przez zwolnienie z przyczyn dotyczących zakładu pracy należy rozumieć rozwiązanie stosunku pracy (stosunku służbowego) z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy, jego likwidacji lub likwidacji stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych, a także wygaśnięcie stosunku pracy (stosunku służbowego) z powodu śmierci pracodawcy lub gdy przepisy ustawy przewidują wygaśnięcie stosunku pracy w przypadku przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i niezaproponowania przez tego pracodawcę nowych warunków pracy i płacy. Jest to definicja inna i szersza od przyjętej w ustawie o zwolnieniach grupowych. Dlatego wyłączenie małych pracodawców z konieczności stosowania tej ustawy nie pozbawia ich pracowników uprawnień do świadczeń przedemerytalnych, regulowanych przecież inną ustawą (o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu).
Podstawa prawna: ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu j.t. Dz.U z
2001 r. Nr 6, poz. 56; z późniejszymi zm.
Do góry
| 