|
Niepełnosprawni w Polsce
 Ostatnie pełne dane dotyczące liczby osób niepełnosprawnych w Polsce pochodzą z Narodowego Spisu Powszechnego przeprowadzonego w 2002 roku. Według jego wyników w 2002 roku liczba osób niepełnosprawnych ogółem wynosiła blisko 5,5 mln, w tym około 4,5 mln posiadało prawne potwierdzenie faktu niepełnosprawności, a 4,3 mln były to osoby w wieku 15 lat i więcej. Według wyników kwartalnego reprezentacyjnego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) prowadzonego przez GUS liczba tych ostatnich od tego czasu systematycznie spadała i w 2006 roku wyniosła około 3,8 mln osób. W 2007 roku utrzymała się na tym samym poziomie. Oznacza to, że 12% ludności w wieku 15 lat i więcej posiada prawne orzeczenie niepełnosprawności.
W 2007 roku liczba osób niepełnosprawnych prawnie w wieku produkcyjnym wyniosła 2,3 mln i stanowiła 9,5% ludności w tym wieku.
Najczęstszą przyczynę niepełnosprawności stanowią schorzenia układu krążenia, narządów ruchu oraz schorzenia neurologiczne. Relatywnie niższy udział procentowy osób z uszkodzeniami narządu wzroku i słuchu, z chorobą psychiczną i upośledzeniem umysłowym w zbiorowości osób niepełnosprawnych dotyczy jednak tysięcy osób o obniżonej sprawności w codziennym funkcjonowaniu, a zatem i wymagających szczególnego podejścia w edukacji, na rynku pracy i w życiu codziennym.
W 2007 r. 25,3% osób w wieku 15 lat i więcej miało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne), 36% tych osób posiadało orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (lub równoważne) a 38,7% - orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (lub równoważne). Wśród osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym odsetek osób ze znaczną niepełnosprawnością jest znacznie mniejszy, przy wyraźnie wyższym odsetku osób z niepełnosprawnością lekką (odsetki wynoszą odpowiednio: 16,9%, 37,1% i 46,0%).
Osoby niepełnosprawne są znacznie gorzej wykształcone niż osoby sprawne. W 2007 r. aż 68,6% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej nie miało wykształcenia średniego, a jedynie 5,7% posiadało wykształcenie wyższe. Co prawda relacja ta jest z roku na rok coraz bardziej korzystna, jednak wciąż widoczna jest w tym względzie różnica w stosunku do osób sprawnych, wśród których wykształcenia co najmniej średniego nie posiadało 49,5%, zaś wyższe miało 15,7%. Osoby niepełnosprawne mają trudności w zdobyciu lub uzupełnieniu wykształcenia nie tylko na poziomie wyższym, ale także średnim a nawet podstawowym. Z kolei niskie wykształcenie lub jego brak zmniejsza szanse osób niepełnosprawnych na rynku pracy, a tym samym szanse na godne życie ich samych. Najwyższą aktywnością zawodową cechują się osoby z wyższym wykształceniem.
Sytuacja społeczno-ekonomiczna poszczególnych grup ludności, w tym osób niepełnosprawnych, jest pochodną ich sytuacji na rynku pracy. Wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności Polski wskazują na znaczną poprawę sytuacji na rynku pracy w ciągu dwóch ostatnich lat, a zwłaszcza w 2007 roku. Nastąpił wzrost wskaźnika zatrudnienia i spadek stopy bezrobocia. I choć sytuacja osób niepełnosprawnych nadal jest znacznie trudniejsza od sytuacji osób sprawnych, należy odnotować korzystne zmiany.
W 2007 aktywnych zawodowo było 15,1% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej, a 22,6% w wieku produkcyjnym. Dla porównania współczynnik aktywności zawodowej osób sprawnych w wieku 15 lat i więcej wynosił 59%, w wieku produkcyjnym 74%. Współczynnik aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym wzrósł w stosunku do ubiegłego roku o 0,5 pkt. proc.
W 2007 roku udział osób pracujących wśród osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej wynosił 13,2%, wśród osób w wieku produkcyjnym - 19,4%. Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym - po raz pierwszy od 2003 roku - przekroczył 19%. W porównaniu z rokiem ubiegłym wzrósł o 1,2 pkt. proc. (osób sprawnych o 3 pkt. proc.). Wskaźnik zatrudnienia osób sprawnych w wieku 15 lat i więcej oraz dla zbiorowości osób w wieku produkcyjnym wynosił odpowiednio 53,4% i 66,8%.
Stopień niepełnosprawności z natury rzeczy różnicuje aktywność zawodową osób niepełnosprawnych: w 2007 r. pracowało 20,3% osób niepełnosprawnych z lekkim stopniem niepełnosprawności, 12,3% ze stopniem umiarkowanym i 3,3% ze stopniem znacznym. Wskaźniki te są oczywiście znacznie wyższe w przypadku osób w wieku produkcyjnym - wynosiły odpowiednio 26,1%, 16,8% i 6,8%.
Większość osób niepełnosprawnych pracujących w wieku 15 lat i więcej stanowią pracownicy najemni w 2007 r. 59,2%, jednak znaczące są także odsetki osób pracujących na własny rachunek i pracodawców (łącznie 29,4%, w tym 2,6% stanowią pracodawcy) i pomagających członków rodzin (11,4%), co wynika z tego, że znaczna część osób niepełnosprawnych pracuje w rolnictwie indywidualnym.
W przypadku osób w wieku produkcyjnym więcej jest pracowników najemnych (63,1%), a mniej pracujących na własny rachunek i pracodawców (łącznie 26,4%, w tym tylko 2,5% stanowią pracodawcy) i pomagających członków rodzin (10,5%).
Zdecydowana większość niepełnosprawnych pracowników najemnych pracuje w zakładach pracy chronionej. W systemie obsługi dofinansowań prowadzonym przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w grudniu 2007 r. zarejestrowanych było 42 tys. pracujących na otwartym rynku i 179 tys. osób niepełnosprawnych pracujących w zakładach pracy chronionej. Choć dominacja zatrudnienia osób niepełnosprawnych na chronionym rynku pracy jest wciąż znaczna, wyraźnie widoczna jest tendencja do wzrostu udziału pracowników z otwartego rynku (z 15,9% w grudniu 2005 r. do 17,9% w grudniu 2006 r. i 19,2% w grudniu 2007 r.).
Stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych dla osób w wieku 15 lat i więcej wynosiła 12,9% a dla osób w wieku produkcyjnym 14,1%. W stosunku do ubiegłego roku stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym obniżyła się o 3,2 pkt. proc. (osób sprawnych o 4,4 pkt. proc.). Stopa bezrobocia osób sprawnych w wieku 15 lat i więcej wynosiła 9,5%, w wieku produkcyjnym 9,6%. Spadek stopy bezrobocia osób niepełnosprawnych obliczanej na podstawie wyników BAEL znalazł potwierdzenie w spadku liczby osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy (jako bezrobotne i poszukujące pracy niepozostające w zatrudnieniu), która w grudniu 2007 r. (92.357) była mniejsza o 6,6 tys. osób niż w grudniu 2006 r. (98.957). Jednak głównym problemem nie jest bezrobocie osób niepełnosprawnych, lecz ich wysoka bierność zawodowa, szczególnie istotna w przypadku osób w wieku produkcyjnym.
W najtrudniejszej sytuacji znajdują się osoby niepełnosprawne mieszkające na wsi, niezwiązane z gospodarstwem rolnym, chociaż paradoksalnie to jednak właśnie rolnictwo daje zatrudnienie wielu osobom niepełnosprawnym, zwłaszcza starszym i słabo wykształconym. W 2007 r. jedynie 41,8% niepełnosprawnych mieszkańców wsi w wieku 15 lat i więcej stanowiły osoby związane z gospodarstwem rolnym. Aktywność zawodowa tych osób jest znacznie wyższa (27,9%) niż osób niepełnosprawnych niezwiązanych z gospodarstwem rolnym (7,6%). Jeszcze bardziej ta różnica jest widoczna w przypadku wskaźnika zatrudnienia (odpowiednio 27,4% i 5,9%). Wynika to z faktu, że bezrobocie dotyka głównie osoby niezwiązane z gospodarstwem rolnym (stopa bezrobocia dla nich wynosiła 22,7%).
Niska aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej znajduje odzwierciedlenie w strukturze tej populacji według źródeł utrzymania. Podobnie jak w latach poprzednich, głównymi źródłami utrzymania w 2007 roku były najczęściej: renta z tytułu niezdolności do pracy (48,4%), emerytura (30,8%), inne niezarobkowe źródło utrzymania (9,5%), a dopiero w następnej kolejności praca (w tym praca najemna 5,9%). Dla ok. 65% osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym renta z tytułu niezdolności do pracy była głównym źródłem utrzymania. Emerytura była takim źródłem dla ok. 6%, a inne niezarobkowe źródło utrzymania dla ok. 10%. Z pracy utrzymywało się ok. 13%, w tym 10% z pracy najemnej (pozostali pracowali we własnym gospodarstwie rolnym bądź na własny rachunek poza rolnictwem indywidualnym). Około 4% osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym pozostawało na utrzymaniu innych osób.
Większość osób niepełnosprawnych pozostaje poza rynkiem pracy i jest to niestety zjawisko obserwowane od wielu lat, dotyczące także osób w wieku produkcyjnym. W 2007 r. biernych zawodowo było 84,9% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej i 77,4% osób w wieku produkcyjnym (wobec adekwatnych udziałów dla osób sprawnych - odpowiednio 41% i 26%). Dlatego wciąż podejmowane są działania ustawowe wspierające aktywizację zawodową tych osób.
Źródło: Biuro Pełnomocnika Rządu d/s Osób Niepełnosprawnych
http://www.niepelnosprawni.gov.pl/
GE
|
